العلامة الحلي ( مترجم : شعراني )
696
تبصرة المتعلمين في أحكام الدين ( فارسي )
از دو حال بيرون نيست يا هر كس مىتواند يا بايد متصدى عادل و عالم باشد به احكام شرع تا تصرفش صحيح و حكمش نافذ گردد و چون در مذهب ما ثابت است كه خداوند تعالى هميشه حكم بهتر كه از زيان و ضرر دور تر است بايد مقرر فرمايد به مقتضاى لطف كه بر خدا واجب مىدانيم البته تصدى وظائف امام را براى غير عالم عادل تجويز نمىفرمايد و امام جعفر صادق عليه السلام فرمود مرافعه نزد علماى دين بريد و من آنها را بر شما حاكم گردانيدم و از امام عصر عجل الله فرجه روايت است كه در حوادث واقعه رجوع به علما كنيد و اگر اين روايات نبود باز وظيفه همين بود و اگر به آن دليل عقل تمسك كنيم حدود اختيارات فقيه بيشتر شود از آن كه بروايت تمسك كنيم چون به مقتضاى روايت فقط وظائف قضاة براى فقها ثابت مىشود و بر حسب دليل عقلى هر امر ضرورى كه تأخير آن جائز نيست و لو اين كه در آن عهد از وظائف حاكم و قاضى نبود براى فقيه مبسوط اليد مجاز مىگردد . فصل اول در صفات قاضى قاضى بايد مكلف باشد و مؤمن و عادل و عالم و مرد و حلال داده و حافظه خويش از دست نداده چنان كه بتواند اطراف دعوى و شهود را بشناسد و اقرار بيگانه را به جاى يكى از آنها نپذيرد . و كافى نيست به فتواى علما آگاه باشد و بقول آنها حكم كند بلكه بايد خود صاحب نظر باشد و صحت حكم خود را خود بشناسد